فرشتگان * ( وَالنَّاسِ ) * و لعنت مردمان * ( أَجْمَعِينَ ) * در حالتى كه بهيئت مجموعى باشند و مجتمع در لعن كردن يعنى لعن همهء ملائكه و آدميان بايشان رسيده و احاطه ايشان نموده و اين حالت است از ملائكه و ناس و جار و مجرور متعلق بمستقر است يعنى مستقر است لعنت جميع ملائكه و آدميان برايشان و گويند در آيهء اولى لعن ايشان است در حال حياة و در اين آيه لعن ايشانست در حال ممات و قوله * ( خالِدِينَ فِيها ) * حال است از لعنت يعنى لعنت خدا و ملائكه و انس و جن بر ايشان است در حالتى كه جاويد ماندگانند در آن لعنت و ميتواند بود كه ضمير راجع بنار باشد و اضمار قبل از ذكر جهت تفخيم شان آن باشد و تهويل مردمان از آن و اكتفاء بدلالت لعن بر آن يعنى مخلد باشند در آتش دوزخ * ( لا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ ) * سبك كرده نشود از ايشان * ( الْعَذابُ ) * عذاب آتش دوزخ * ( وَلا هُمْ يُنْظَرُونَ ) * و نباشند ايشان كه مهلت داده شوند يا انتظار ايشان دهند تا زبان باعتذار بگشايند و يا منظور نظر الهى گردند و در تفسير اهل البيت عليه السّلام آمده كه ان الذين كفروا باللَّه فى ردهم نبوة محمد و ولاية على ابن ابى طالب ع و ماتوا على كفرهم ذلك وَهُمْ كُفَّارٌ أُولئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّه وَالْمَلائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ و بدانكه اسناد لعن بر كفار در حالتى كه در كفر بميرند با آنكه مطلق كفار در حالت كفر ملعونند خواه آنكه بصفت كفر بميرند يا نه به جهت آنست كه دلالت كند بر آنكه خلود لعن و عذاب مشروط است بر موت بصفت كفر چه اگر بعد از كفر ايمان آورده بميرند سزاوار لعن و عذاب مذكور نيستند اگر گويند در ميان مردمان كسانى هستند كه لعن بر كافر نميكنند مانند ابناى او پس چگونه حق تعالى فرموده النَّاسِ أَجْمَعِينَ جواب از اين بر چند وجه است يكى آنكه معنى آنست كه هر فردى از افراد آدميان لعن بر كافر مىكند يا در دنيا و يا در آخرت و يا در هر دو كما قال يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَيَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً و اينقول ابو العاليه است دوم مراد بناس مؤمنانند گويا غير ايشان از كفار معتد به نيستند كما يق ( الناس هم المؤمنون ) پس معنى آنست كه مستقر است بر كفار لعنت خدا و لعنت ملائكه و لعنت هر كه معتد به باشد در انسانيت و اين قول قتاده است و ربيع ( سيم ) آنكه هيچ كس امتناع نميكند از لعن بر ظالمان و كافران در ايشان داخلاند زيرا كه ظالمند بر نفس خود به جهت كفر و اين قول سديست لعن و از آدميان و فرشتگان بر وجه دعا است و از حقتعالى بر وجه حكم و از ابن عباس مرويست كه كفار قريش گفتند اى محمد صلَّى اللَّه عليه و آله وصف خداى خود كن تا ما به او بگرويم حقتعالى سورهء ( اخلاص ) با اين آيه نازل ساخت كه * ( وَإِلهُكُمْ ) * و خداى شما اى عامهء خلايق كه مستحق آنست كه عبادت او كنيد * ( إِله واحِدٌ ) * معبودى است يكتا كه هيچ شريكى در